13 XII 2021 r. - 40. rocznica wprowadzenia stanu wojennego w Polsce

Stan wojenny w Polsce 1981-83 - przygotowywany był od X 1980 r. przez Sztab Generalny WP i Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Wprowadzony został w nocy z 12 na 13 XII 1981 r. przez I sekretarza KC PZPR i premiera generała Wojciecha Jaruzelskiego oraz ministrów obrony narodowej i spraw wewnętrznych.

Potwierdzony został dekretem Rady Państwa przyjętym wbrew prawu na posiedzeniu w nocy 13 XII (konstytucja nie zezwalała na wydawanie dekretów w czasie trwania sesji sejmu) formalnie administrowany przez  Wojskową Radę Ocalenia Narodowego (przewodniczący generał W. Jaruzelski). Uzasadniany był załamaniem gospodarczym kraju, groźbą anarchii, wojny domowej i przejęcia władzy przez Solidarność (od 1989 r. generał Jaruzelski podkreślał zagrożenie interwencją wojsk Układu Warszawskiego oraz naciski władz ZSRR). W rzeczywistości miał na celu obronę istniejącego systemu poprzez rozbicie i zlikwidowanie Solidarności jako wielkiej siły społecznej niezależnej od władzy komunistycznej. Na podstawie dekretów Rady Państwa i rozporządzeń Rady Ministrów ograniczono podstawowe prawa obywatelskie, m.in. aresztowano lub internowano łącznie ponad 10 tys. osób (w tym przewodniczącego Solidarności Lecha Wałęsę), zawieszono, a następnie rozwiązano wszystkie związki zawodowe (X 1982), zdelegalizowano część organizacji społecznych, zakazano strajków, zmilitaryzowano podstawowe dziedziny gospodarki (komunikację, telekomunikację, górnictwo, energetykę i ponad 100 największych przedsiębiorstw przemysłowych), wprowadzono komisarzy wojskowych do zakładów pracy i instytucji państwowych, zakazano zmian miejsca pobytu obywateli bez zezwolenia władz administracyjnych, przerwano, później jawnie kontrolowano łączność telefoniczną na okres od kilku tygodni do kilku miesięcy. Zawieszono wydawanie wielu dzienników i czasopism, emitowano tylko programy I radia i telewizji, wprowadzono godzinę milicyjną oraz cenzurę korespondencji. Stosowano tryb doraźny w postępowaniu sądowym, przeprowadzono polityczno-ideologiczną weryfikację niektórych grup zawodowych (dziennikarzy, nauczycieli, sędziów). Jednym z zadań stanu wojennego było opanowanie podstawowych ogniw Solidarności przez tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa (z zamiaru tego wycofano się). Część działaczy Solidarności, którzy uniknęli aresztowania, organizowała strajki (XII 1981 w większości wielkich przedsiębiorstw) i in. formy, głównie biernego, oporu społecznego (bojkot państwowych środków masowego przekazu, głównie telewizji) oraz odbudowała w podziemiu struktury NSZZ Solidarność (zakładowe i regionalne, IV 1982 powstała Krajowa Komisja Koordynacyjna). Rozwinął się podziemny drugi obieg wydawniczy i niezależne od władz państwowych życie kulturalne (wspierane przez Kościół katolicki). Władze państwowe zwalczały organizacje i instytucje podziemne, strajki okupacyjne i demonstracje uliczne (szczególnie XII 1981, V i VIII 1982) pacyfikowały z użyciem specjalnych oddziałów MO (ZOMO) i ciężkiego sprzętu wojskowego. Łącznie kilkadziesiąt osób zginęło, zostało zamordowanych lub zmarło w wyniku pobicia, m.in. zastrzelono 9 górników w Kopalni Wujek w Katowicach (16 XII 1981) i 3 demonstrantów w Lubinie (31 VIII 1982). Wiele tysięcy osób aresztowano i skazano na kary więzienia lub grzywny, pozbawiono pracy; wymuszano składanie tzw. deklaracji lojalności wobec władz państwowych. Wśród internowanych prowadzono akcję werbunku na tajnych współpracowników Służby Bezpieczeństwa, namawiano do emigracji. Prowadzono kampanię propagandową uzasadniającą wprowadzenie stanu wojennego i atakującą Solidarność. Represjonowanym pomocy udzielał Kościół katolicki, powstał Prymasowski Komitet Pomocy Osobom Pozbawionym Wolności i ich Rodzinom oraz lokalne komitety w diecezjach i parafiach. Przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego wystąpiły USA i in. państwa zachodnie (sankcje ekonomiczne i akcja informacyjno-propagandowa). Działalność Solidarności wspierały centrale związków zawodowych, m.in. AFL-CIO oraz Międzynarodowa Organizacja Pracy, w wielu krajach (głównie RFN, Francja, Włochy, Holandia, państwa skandynawskie) tworzył się spontaniczny ruch poparcia dla Solidarności i potężna akcja pomocy charytatywnej dla ludności Polski.

31 XII 1982 stan wojenny został zawieszony, a 22 VII 1983 odwołany (przy zachowaniu części represyjnego ustawodawstwa).

źródło: encyklopedia.pwn.pl/haslo/stan-wojenny-w-Polsce;3978911.html